TP1 - Configuration Datasource et Pool de Connexions
Objectifs du TP
Dans ce TP, vous allez:
- ✅ Configurer une datasource H2 pour le développement
- ✅ Configurer une datasource PostgreSQL pour la production
- ✅ Optimiser les paramètres HikariCP
- ✅ Monitorer le pool de connexions avec Actuator
- ✅ Simuler une saturation du pool
Durée estimée: 1 heure
Prérequis
- Module 1 à 6 complétés
- IntelliJ IDEA ou VS Code
- PostgreSQL installé (ou Docker)
- Maven
Partie 1: Création du Projet
1.1 Créer le Projet avec Spring Initializr
Créez un nouveau projet avec:
- Artifact:
datasource-demo - Dependencies:
- Spring Web
- Spring Data JPA
- H2 Database
- PostgreSQL Driver
- Spring Boot Actuator
- Lombok
1.2 Structure du Projet
datasource-demo/
├── src/main/java/com/example/datasourcedemo/
│ ├── DatasourceDemoApplication.java
│ ├── model/
│ │ └── Product.java
│ ├── repository/
│ │ └── ProductRepository.java
│ ├── service/
│ │ └── ProductService.java
│ └── controller/
│ └── ProductController.java
└── src/main/resources/
├── application.properties
├── application-dev.properties
└── application-prod.properties
Partie 2: Entité et Repository
2.1 Créer l'Entité Product
// src/main/java/com/example/datasourcedemo/model/Product.java
package com.example.datasourcedemo.model;
import jakarta.persistence.*;
import lombok.Data;
import lombok.NoArgsConstructor;
import lombok.AllArgsConstructor;
import java.math.BigDecimal;
import java.time.LocalDateTime;
@Entity
@Table(name = "products")
@Data
@NoArgsConstructor
@AllArgsConstructor
public class Product {
@Id
@GeneratedValue(strategy = GenerationType.IDENTITY)
private Long id;
@Column(nullable = false)
private String name;
private String description;
@Column(nullable = false, precision = 10, scale = 2)
private BigDecimal price;
@Column(nullable = false)
private Integer stock;
@Column(name = "created_at")
private LocalDateTime createdAt = LocalDateTime.now();
}
2.2 Créer le Repository
// src/main/java/com/example/datasourcedemo/repository/ProductRepository.java
package com.example.datasourcedemo.repository;
import com.example.datasourcedemo.model.Product;
import org.springframework.data.jpa.repository.JpaRepository;
import org.springframework.stereotype.Repository;
import java.util.List;
@Repository
public interface ProductRepository extends JpaRepository<Product, Long> {
List<Product> findByStockLessThan(Integer threshold);
}
2.3 Créer le Service
// src/main/java/com/example/datasourcedemo/service/ProductService.java
package com.example.datasourcedemo.service;
import com.example.datasourcedemo.model.Product;
import com.example.datasourcedemo.repository.ProductRepository;
import lombok.RequiredArgsConstructor;
import lombok.extern.slf4j.Slf4j;
import org.springframework.stereotype.Service;
import java.util.List;
@Service
@RequiredArgsConstructor
@Slf4j
public class ProductService {
private final ProductRepository productRepository;
public List<Product> getAllProducts() {
log.info("Récupération de tous les produits");
return productRepository.findAll();
}
public Product createProduct(Product product) {
log.info("Création du produit: {}", product.getName());
return productRepository.save(product);
}
public Product getProduct(Long id) {
return productRepository.findById(id)
.orElseThrow(() -> new RuntimeException("Produit non trouvé: " + id));
}
// Méthode pour simuler une requête lente
public List<Product> getAllProductsSlow() throws InterruptedException {
log.info("Début requête lente...");
Thread.sleep(5000); // 5 secondes
log.info("Fin requête lente");
return productRepository.findAll();
}
}
2.4 Créer le Controller
// src/main/java/com/example/datasourcedemo/controller/ProductController.java
package com.example.datasourcedemo.controller;
import com.example.datasourcedemo.model.Product;
import com.example.datasourcedemo.service.ProductService;
import lombok.RequiredArgsConstructor;
import org.springframework.http.ResponseEntity;
import org.springframework.web.bind.annotation.*;
import java.util.List;
@RestController
@RequestMapping("/api/products")
@RequiredArgsConstructor
public class ProductController {
private final ProductService productService;
@GetMapping
public List<Product> getAllProducts() {
return productService.getAllProducts();
}
@GetMapping("/{id}")
public Product getProduct(@PathVariable Long id) {
return productService.getProduct(id);
}
@PostMapping
public Product createProduct(@RequestBody Product product) {
return productService.createProduct(product);
}
// Endpoint pour tester les connexions
@GetMapping("/slow")
public List<Product> getProductsSlow() throws InterruptedException {
return productService.getAllProductsSlow();
}
}
Partie 3: Configuration Développement (H2)
3.1 Configuration de Base
# application.properties (configuration commune)
# Profil actif par défaut
spring.profiles.active=dev
# Actuator
management.endpoints.web.exposure.include=health,metrics,info
management.endpoint.health.show-details=always
# Logging
logging.level.com.zaxxer.hikari=DEBUG
logging.level.org.hibernate.SQL=DEBUG
3.2 Configuration H2 (Développement)
# application-dev.properties
# ===== DATASOURCE H2 =====
spring.datasource.url=jdbc:h2:mem:devdb;DB_CLOSE_DELAY=-1
spring.datasource.driver-class-name=org.h2.Driver
spring.datasource.username=sa
spring.datasource.password=
# Console H2
spring.h2.console.enabled=true
spring.h2.console.path=/h2-console
# ===== JPA =====
spring.jpa.hibernate.ddl-auto=create-drop
spring.jpa.show-sql=true
spring.jpa.properties.hibernate.format_sql=true
# ===== HIKARI (Pool de connexions) =====
spring.datasource.hikari.pool-name=DevPool
spring.datasource.hikari.minimum-idle=2
spring.datasource.hikari.maximum-pool-size=5
spring.datasource.hikari.connection-timeout=30000
spring.datasource.hikari.idle-timeout=300000
spring.datasource.hikari.max-lifetime=600000
# Détection des fuites (30 secondes)
spring.datasource.hikari.leak-detection-threshold=30000
3.3 Tester
# Démarrer l'application
mvn spring-boot:run
# Ou avec le profil explicite
mvn spring-boot:run -Dspring-boot.run.profiles=dev
Vérifications:
- Ouvrir http://localhost:8080/h2-console
- JDBC URL:
jdbc:h2:mem:devdb - Connexion avec sa / (vide)
Partie 4: Configuration Production (PostgreSQL)
4.1 Démarrer PostgreSQL avec Docker
# Créer et démarrer PostgreSQL
docker run --name postgres-demo \
-e POSTGRES_USER=demo \
-e POSTGRES_PASSWORD=demo123 \
-e POSTGRES_DB=productdb \
-p 5432:5432 \
-d postgres:15
4.2 Configuration PostgreSQL
# application-prod.properties
# ===== DATASOURCE POSTGRESQL =====
spring.datasource.url=jdbc:postgresql://localhost:5432/productdb
spring.datasource.driver-class-name=org.postgresql.Driver
spring.datasource.username=demo
spring.datasource.password=demo123
# Console H2 désactivée
spring.h2.console.enabled=false
# ===== JPA =====
spring.jpa.hibernate.ddl-auto=validate
spring.jpa.show-sql=false
spring.jpa.properties.hibernate.dialect=org.hibernate.dialect.PostgreSQLDialect
# ===== HIKARI (Pool optimisé pour production) =====
spring.datasource.hikari.pool-name=ProdPool
spring.datasource.hikari.minimum-idle=5
spring.datasource.hikari.maximum-pool-size=20
spring.datasource.hikari.connection-timeout=30000
spring.datasource.hikari.idle-timeout=600000
spring.datasource.hikari.max-lifetime=1800000
# Validation des connexions
spring.datasource.hikari.connection-test-query=SELECT 1
# Détection des fuites (60 secondes)
spring.datasource.hikari.leak-detection-threshold=60000
4.3 Démarrer en Mode Production
# Avec le profil prod
mvn spring-boot:run -Dspring-boot.run.profiles=prod
Partie 5: Monitoring avec Actuator
5.1 Endpoints HikariCP
Démarrez l'application et testez ces URLs:
# Santé globale
curl http://localhost:8080/actuator/health
# Métriques HikariCP
curl http://localhost:8080/actuator/metrics/hikaricp.connections
# Connexions actives
curl http://localhost:8080/actuator/metrics/hikaricp.connections.active
# Connexions inactives
curl http://localhost:8080/actuator/metrics/hikaricp.connections.idle
# Connexions en attente
curl http://localhost:8080/actuator/metrics/hikaricp.connections.pending
# Temps d'acquisition de connexion
curl http://localhost:8080/actuator/metrics/hikaricp.connections.acquire
5.2 Créer un Endpoint de Diagnostic
// src/main/java/com/example/datasourcedemo/controller/PoolInfoController.java
package com.example.datasourcedemo.controller;
import com.zaxxer.hikari.HikariDataSource;
import com.zaxxer.hikari.HikariPoolMXBean;
import lombok.RequiredArgsConstructor;
import org.springframework.web.bind.annotation.GetMapping;
import org.springframework.web.bind.annotation.RequestMapping;
import org.springframework.web.bind.annotation.RestController;
import javax.sql.DataSource;
import java.util.HashMap;
import java.util.Map;
@RestController
@RequestMapping("/api/pool")
@RequiredArgsConstructor
public class PoolInfoController {
private final DataSource dataSource;
@GetMapping("/info")
public Map<String, Object> getPoolInfo() {
HikariDataSource hikariDS = (HikariDataSource) dataSource;
HikariPoolMXBean poolMXBean = hikariDS.getHikariPoolMXBean();
Map<String, Object> info = new HashMap<>();
info.put("poolName", hikariDS.getPoolName());
info.put("maximumPoolSize", hikariDS.getMaximumPoolSize());
info.put("minimumIdle", hikariDS.getMinimumIdle());
info.put("activeConnections", poolMXBean.getActiveConnections());
info.put("idleConnections", poolMXBean.getIdleConnections());
info.put("totalConnections", poolMXBean.getTotalConnections());
info.put("threadsAwaitingConnection", poolMXBean.getThreadsAwaitingConnection());
return info;
}
}
Test:
curl http://localhost:8080/api/pool/info
Résultat attendu:
{
"poolName": "DevPool",
"maximumPoolSize": 5,
"minimumIdle": 2,
"activeConnections": 0,
"idleConnections": 2,
"totalConnections": 2,
"threadsAwaitingConnection": 0
}
Partie 6: Simuler une Saturation du Pool
6.1 Configuration pour le Test
Modifiez temporairement application-dev.properties:
# Pool très petit pour tester
spring.datasource.hikari.maximum-pool-size=2
spring.datasource.hikari.connection-timeout=5000 # 5 secondes
6.2 Script de Test
Créez un script pour envoyer plusieurs requêtes simultanées:
# test-pool.sh (Linux/Mac)
#!/bin/bash
echo "Envoi de 5 requêtes simultanées..."
for i in {1..5}; do
curl -s http://localhost:8080/api/products/slow &
done
wait
echo "Terminé!"
Ou avec PowerShell (Windows):
# test-pool.ps1
Write-Host "Envoi de 5 requêtes simultanées..."
$jobs = @()
for ($i = 1; $i -le 5; $i++) {
$jobs += Start-Job -ScriptBlock {
Invoke-RestMethod -Uri "http://localhost:8080/api/products/slow"
}
}
$jobs | Wait-Job | Receive-Job
Write-Host "Terminé!"
6.3 Observer les Logs
HikariPool-1 - Pool stats (total=2, active=2, idle=0, waiting=3)
HikariPool-1 - Connection is not available, request timed out after 5001ms.
6.4 Corriger
# Augmenter le pool
spring.datasource.hikari.maximum-pool-size=10
# Ou augmenter le timeout
spring.datasource.hikari.connection-timeout=60000
Partie 7: Données de Test
7.1 Créer data.sql
-- src/main/resources/data.sql
INSERT INTO products (name, description, price, stock, created_at) VALUES
('Laptop Pro', 'Ordinateur portable haute performance', 1299.99, 50, CURRENT_TIMESTAMP),
('Souris Sans Fil', 'Souris ergonomique Bluetooth', 49.99, 200, CURRENT_TIMESTAMP),
('Clavier Mécanique', 'Clavier gaming RGB', 129.99, 75, CURRENT_TIMESTAMP),
('Écran 27 pouces', 'Moniteur 4K IPS', 399.99, 30, CURRENT_TIMESTAMP),
('Webcam HD', 'Caméra 1080p avec micro', 79.99, 100, CURRENT_TIMESTAMP);
7.2 Activer l'Initialisation
# application-dev.properties
spring.jpa.defer-datasource-initialization=true
spring.sql.init.mode=always
Vérification Finale
Checklist
- L'application démarre avec le profil
dev(H2) - La console H2 est accessible
- Les endpoints
/api/productsfonctionnent - Les métriques Actuator sont disponibles
-
/api/pool/inforetourne les stats du pool - Le test de saturation montre les timeouts
- L'application démarre avec le profil
prod(PostgreSQL)
Tests à Effectuer
# 1. Créer un produit
curl -X POST http://localhost:8080/api/products \
-H "Content-Type: application/json" \
-d '{"name":"Test","price":99.99,"stock":10}'
# 2. Lister les produits
curl http://localhost:8080/api/products
# 3. Vérifier le pool
curl http://localhost:8080/api/pool/info
# 4. Vérifier la santé
curl http://localhost:8080/actuator/health
Résumé
Dans ce TP, vous avez appris à:
| Compétence | Description |
|---|---|
| Configuration multi-profil | dev (H2) vs prod (PostgreSQL) |
| HikariCP | Paramètres du pool de connexions |
| Actuator | Monitoring des métriques |
| Diagnostic | Endpoint personnalisé pour le pool |
| Tests de charge | Simuler une saturation |
🎯 Prochaine Étape
Maintenant que vous maîtrisez la configuration des datasources, apprenez à gérer les transactions dans le prochain TP.
➡️ TP7.2: Transactions et Rollback